Nam mô A Di Đà Phật! Kính bạch Thầy, con thường nghe Đức Phật dạy rằng tất cả mọi thứ trên thế gian đều vô thường. Tiền bạc có thể mất đi, sức khỏe có thể suy giảm, người thân rồi cũng phải chia xa, ngay cả tuổi trẻ và cuộc đời của chúng ta cũng không tồn tại mãi mãi. Vậy nếu mọi thứ đều thay đổi và không bền vững thì chúng con cố gắng làm việc, xây dựng gia đình, tích lũy tài sản và theo đuổi những ước mơ để làm gì? Xin Thầy giải thích để con hiểu đúng về ý nghĩa của vô thường. Con tri ân Thầy!
Vô thường là gì? Nếu mọi thứ đều vô thường thì chúng ta cố gắng sống, làm việc và xây dựng hạnh phúc để làm gì?
Nam mô A Di Đà Phật!
Đây là một câu hỏi rất hay. Thầy nghĩ rằng nếu hiểu đúng về vô thường, chúng ta không những không bi quan trước cuộc đời mà còn biết trân trọng từng giây phút mình đang có.
Trước hết, vô thường là một trong những giáo lý căn bản của đạo Phật, chỉ cho chúng ta thấy rằng tất cả các pháp hữu vi đều luôn vận động, biến đổi, không có gì tồn tại mãi mãi trong một trạng thái cố định.
Thầy xin giải thích qua ba phương diện.
1. Vô thường là quy luật tự nhiên của cuộc sống
Con hãy nhìn một cái cây.
Ban đầu, cây chỉ là một hạt giống nhỏ bé. Khi gặp đủ điều kiện về đất, nước, ánh sáng và không khí, hạt giống nảy mầm, lớn lên, ra hoa, kết trái. Sau một thời gian, cây già đi và có thể chết.
Con người cũng vậy.
Chúng ta sinh ra, lớn lên, trưởng thành, già yếu và cuối cùng phải đối diện với cái chết. Sức khỏe hôm nay có thể tốt nhưng ngày mai có thể thay đổi. Một người hôm nay còn khỏe mạnh, vui vẻ nhưng ngày mai có thể gặp bệnh tật hoặc những biến cố không mong muốn.
Tình cảm cũng vậy. Những người hôm nay đang gần gũi với chúng ta có thể một ngày nào đó phải chia xa. Một mối quan hệ từng rất thân thiết cũng có thể thay đổi theo thời gian.
Đó chính là vô thường.
Tuy nhiên, vô thường không chỉ có nghĩa là những điều tốt đẹp sẽ mất đi. Nó còn có nghĩa là những điều đau khổ cũng không tồn tại mãi mãi.
Một người đang nghèo khó vẫn có thể nỗ lực để thay đổi cuộc sống. Một người đang đau buồn vẫn có thể tìm lại niềm vui. Một người từng mắc sai lầm vẫn có thể làm mới chính mình.
Nếu mọi thứ đều cố định, chúng ta sẽ không có cơ hội thay đổi và trưởng thành.
Vì vậy, hiểu vô thường cũng chính là hiểu rằng cuộc sống luôn có cơ hội để chuyển hóa.
2. Hiểu vô thường không có nghĩa là buông xuôi tất cả
Có người khi nghe nói mọi thứ đều vô thường thì cho rằng tiền bạc rồi cũng mất, danh vọng rồi cũng tan, tình cảm rồi cũng chia lìa, vậy cố gắng làm việc và xây dựng cuộc sống để làm gì?
Đây là một cách hiểu chưa đúng.
Đức Phật dạy chúng ta nhận diện vô thường để không chấp trước, chứ không phải để từ bỏ trách nhiệm đối với cuộc đời.
Con vẫn cần học tập, làm việc, chăm sóc gia đình, phụng dưỡng cha mẹ, nuôi dạy con cái và đóng góp cho xã hội.
Nhưng điều khác biệt là con không nên để những thành quả ấy trở thành nguyên nhân trói buộc tâm mình.
Ví dụ, con làm việc chăm chỉ để có một cuộc sống tốt đẹp hơn. Đó là điều đáng quý. Nhưng nếu vì tiền bạc mà con bất chấp đạo đức, lừa gạt người khác, đánh mất sức khỏe và không còn thời gian quan tâm gia đình thì đó lại là điều cần suy ngẫm.
Con yêu thương gia đình, nhưng đừng vì tình thương mà biến thành sự kiểm soát, chiếm hữu hoặc áp đặt.
Con có ước mơ và hoài bão, nhưng nếu một mục tiêu không đạt được thì cũng đừng vì thế mà đánh mất toàn bộ niềm tin vào cuộc sống.
Hiểu vô thường là biết nỗ lực nhưng không cố chấp, biết yêu thương nhưng không chiếm hữu, biết trân trọng nhưng không bám víu.
3. Vì vô thường nên chúng ta càng phải biết trân trọng hiện tại
Thầy muốn kể với con một điều rất gần gũi.
Khi cha mẹ còn sống, đôi khi chúng ta nghĩ rằng mình vẫn còn nhiều thời gian để chăm sóc và báo hiếu. Khi cha mẹ mất đi, chúng ta mới nhận ra rằng có những lời yêu thương chưa kịp nói, có những việc muốn làm nhưng không còn cơ hội thực hiện.
Khi còn trẻ, chúng ta thường nghĩ sức khỏe là điều hiển nhiên. Đến khi bệnh tật xuất hiện, chúng ta mới hiểu một cơ thể khỏe mạnh quý giá đến nhường nào.
Khi gia đình còn sum họp, đôi khi chúng ta không nhận ra giá trị của những bữa cơm bình dị. Đến khi mỗi người một phương, chúng ta mới thấy những khoảnh khắc ấy đáng trân trọng biết bao.
Chính vì tất cả đều vô thường nên chúng ta không nên trì hoãn những điều tốt đẹp.
Nếu thương cha mẹ, hãy thể hiện tình thương khi cha mẹ còn hiện tiền.
Nếu có thể giúp đỡ một người khó khăn, hãy giúp đỡ trong khả năng của mình.
Nếu có điều gì cần xin lỗi, hãy học cách nói lời xin lỗi.
Nếu có điều gì tốt đẹp cần thực hiện, đừng đợi đến một ngày hoàn hảo mới bắt đầu.
Bởi vì chúng ta không thể biết chắc ngày mai sẽ như thế nào.
4. Thực hành vô thường để giảm bớt khổ đau
Trong cuộc sống, khi gặp một điều không như ý, con hãy thử nhớ đến vô thường.
Khi mất đi một tài sản, hãy hiểu rằng tài sản vốn không tồn tại mãi mãi. Chúng ta có thể buồn, nhưng không nên để sự mất mát ấy hủy hoại toàn bộ cuộc sống.
Khi bị người khác hiểu lầm, hãy nhớ rằng cảm xúc và hoàn cảnh đều có thể thay đổi. Đừng vội vàng dùng một phút nóng giận để tạo ra những tổn thương kéo dài nhiều năm.
Khi đạt được thành công, hãy nhớ rằng thành công cũng vô thường. Vì thế, đừng kiêu ngạo, hãy biết khiêm tốn và tiếp tục vun bồi những điều thiện lành.
Khi còn khỏe mạnh, hãy biết chăm sóc thân thể. Khi còn có cơ hội tu học, hãy siêng năng thực hành. Khi còn có người thân bên cạnh, hãy biết yêu thương và trân trọng.
Vô thường không phải là điều khiến chúng ta tuyệt vọng. Vô thường nhắc nhở chúng ta sống tỉnh thức và có trách nhiệm hơn với từng khoảnh khắc hiện tại.
Thầy muốn nhắn nhủ:
Con hãy nhớ rằng, vì cuộc đời vô thường nên chúng ta càng cần sống có ý nghĩa.
Chúng ta không thể giữ mãi tuổi trẻ, nhưng có thể sử dụng tuổi trẻ để học tập và phụng sự.
Chúng ta không thể giữ mãi sức khỏe, nhưng có thể chăm sóc thân thể và sống lành mạnh ngay từ hôm nay.
Chúng ta không thể giữ mãi những người thân yêu bên cạnh, nhưng có thể dành cho họ sự quan tâm và tình thương chân thành khi còn có cơ hội.
Chúng ta không thể giữ mãi tiền bạc và tài sản, nhưng có thể sử dụng những gì mình có để làm những việc thiện lành, giúp ích cho bản thân và mọi người.
Vì vậy, đừng hiểu vô thường theo hướng bi quan rằng mọi thứ rồi sẽ mất nên không cần cố gắng. Hãy hiểu rằng chính vì mọi thứ không tồn tại mãi mãi nên mỗi phút giây chúng ta đang có đều vô cùng quý giá.
Vô thường không dạy chúng ta ngừng yêu thương, mà dạy chúng ta yêu thương khi còn có thể. Không dạy chúng ta ngừng cố gắng, mà dạy chúng ta cố gắng bằng một tâm không chấp trước.
Đó chính là cách người học Phật ứng dụng giáo lý vô thường vào đời sống hằng ngày.
Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!