DẪN NHẬP
Thế giới đang ngày càng phát triển, điều đó thể hiện ở nhiều khía cạnh như kinh tế, xã hội, chính trị, du lịch, thể thao… Nhưng đó chỉ là bề nổi mà chúng ta đang nhìn thấy, ẩn sâu bên trong đó vẫn là tình trạng bất ổn mà con người, và đặc biệt là những nhà cải cách (chính trị gia, nhà văn hóa, nhà hoạt động môi trường,bác sĩ, chuyên gia tâm lý...) đang tìm hiểu nhằm giải quyết tình trạng bất ổn để cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn. Những con người ấy miệt mài tìm phương hướng giải quyết mọi thứ, có khi hiệu quả nhưng thất bại cũng vô số. Và có một sự kiện lịch sử cách đây hơn 2500 năm mà giá trị chân lý còn mãi tới ngày nay. Đó là sự xuất hiện của Đức Phật, bằng tuệ giác siêu việt của ngài mà những giáo lý đã được trao truyền, hiệu quả đã được công nhận. Đức Phật đã giác ngộ rằng tất cả chúng sinh đều ham sống và sợ chết, nó thể hiện ở trong những hoàn cảnh riêng biệt. Mọi chúng sinh hữu tình hay vô tình đều gắn liền với thực tại, tương quan sinh tồn và cuộc sống của mọi loài đều có sự cộng sinh nhưng tuân theo quy luật nhân quả và nhân duyên.
Vẫn sẽ có người nói rằng thế giới hiện tại đang tốt đẹp lắm, con người đang được cung cấp lương thực phẩm một cách đầy đủ, những tòa nhà chọc trời đang được xây dựng lên hằng ngày và phủ khắp các thành phố lớn, thành phố công nghiệp với dân số tám đến mười triệu dân vẫn đang sống thảnh thơi. Nhưng đó chỉ là một cái nhìn chủ quan, thế giới chưa bao giờ là không bất ổn. Sự bất ổn ấy là khổ đau, điều đó là một sự thật như những gì Đức Phật đã nói trong Tứ Diệu Đế. Có một sự thản nhiên đến từ sự nhìn nhận về khổ đau mà người ta luôn phủ nhận, người ta hay chạy trốn khổ đau để tìm những điều tuyệt vời hơn, dù khổ đau vẫn luôn tồn tại và song hành. Người ta cường điệu khổ đau từ nhỏ lên to, thổi phồng những thứ mình đang trải qua vì thiếu bản lĩnh, chấp chặt cái tôi để sợ hãi ở cả hai mặt tự tin và tự ti. Tồi tệ hơn nữa là có những người phớt lờ những khổ đau mà họ đang gánh chịu, họ ngoảnh mặt đi để mặc nó vẫn tàn phá thể xác và tâm hồn mỗi ngày mà không tìm cách khắc phục những khổ đau ấy. Chỉ một số ít những người hiện nay khi họ tìm hiểu và tu tập về đạo Phật cho rằng nguyên nhân của mọi khổ đau đều xuất phát từ lòng tham ái chứ không do một cá nhân, tổ chức hay một vị thần linh nào phù phép cho con người khổ đau.
Có biết bao nhiêu thứ khổ đau trên thế gian này mà con người đang phải đối mặt, những thứ đó người ta đang đặt cho nó với cái danh từ: “KHỦNG HOẢNG”. Bởi mọi vấn đề đang đối mặt hiện nay cho con người nói tiếng, các tổ chức chính phủ và phi chính phủ nói chung đều là sự lo lắng và bất an cho tương lai của thế giới. Dù đã tốn bao nhiêu công sức và tiền bạc, nhưng mọi thứ càng ngày càng nghiêm trọng hơn. Những khủng hoảng về tâm lý, lý tưởng, đạo đức, môi trường sống… Vấn đề vi mô mang tầm ảnh hưởng từ con người nhằm mang đến cho các nhân một cuộc sống hạnh phúc hơn. Từ đó một vòng tròn nghiệt ngã về khổ đau lập đi lập lại như ma túy, ô nhiễm, trộm cắp, bán dâm, nạn buôn người…thật kinh khủng.
Thế giới đang lo lắng và bất an, con người đang khổ đau và sợ hãi. Liệu có cách gì để có thể giúp tất cả vượt qua được những vấn nạn đã nói trên? Phương pháp đã có rồi, đường đi đã có rồi, nhưng vì đã sống trong vô minh nhiều đời nhiều kiếp nên chúng ta cứ phớt lờ tới những chân lý cao siêu của Đức Phật.
Điều đó cho thấy rằng sự cấp bách cần giải quyết những khổ đau mà thế giới đang phải gánh chịu. Nhưng nếu đã có phương pháp rồi thì chúng ta không còn phải lo sợ, phải hành động ngay như lời Đức Phật đã dạy: “Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi.”
1. Lý do chọn đề tài
Từ ngàn đời xưa cho tới ngày nay, cả một cuộc đời con người luôn chạy đi tìm hạnh phúc, nhưng dường như càng đi tìm lại càng không thấy hạnh phúc đang ở đâu. Trong thế giới này, mỗi người lại định nghĩa hạnh phúc theo những kiểu riêng biệt. Có những người nghĩ để có hạnh phúc phải có nhiều tài sản, vợ (chồng) phải thật đẹp, nhiều người biết tới mình, bữa ăn từ những món ngon vật lạ, và thậm chỉ có những người họ nói được ngủ nhiều cũng là hạnh phúc đối với họ. Hoặc họ nghĩ rằng phải chắc chắn có được cái đó, cái đó chính là của tôi mãi mãi. Cứ thế mà con người ở trên thế giới này vẫn đang đi tim để được sở hữu hạnh phúc. Nhưng khi có một điều đột biến xảy ra, những cố gắng nỗ lực không đạt được, hay kết quả sau bao năm tháng biến tàn thì họ lại gào khóc, trách than trong đau khổ.
Có quá nhiều thứ khủng hoảng khiến cho chúng ta khi nhìn lại phải tự đặt câu hỏi rằng liệu những điều mà con người trên thế giới này đang đi tìm đã đúng phương pháp hay chưa? Giải quyết những vấn nạn đang xảy ra có phải là cách hiệu quả nhất hay chỉ là bề nổi bên trên của một tảng băng chìm? Hay muốn nhổ một cây cỏ trên cánh đồng lúa mà chỉ túm cái ngọn và bứt cái ngọn? Những điều trên đòi hỏi chúng ta cần có một phương pháp đúng để thế giới vượt thoát những khủng hoảng tâm lý, lý tưởng, đạo đức, môi trường sống… Vẫn còn muôn vàn những bất cập khác mà người gây nên những chuyện này không ai khác chính là con người. Theo Đạo Phật, mọi sự khủng hoảng này bắt nguồn từ lòng tham ái (Tam Tham....) vô độ của con người (Ái là nguyên nhân của khổ đau). Vậy phải tìm nơi đâu?
Cách hiện tại hơn 25 thế kỷ, Đức Phật đã giảng dạy các giáo lý để cho con người hiểu sự thật của khổ đau và con đường để chấm dứt sự thật của khổ đau. Sẽ có những người nói rằng sau một khoảng thời gian lớn như vậy liệu những điều đã dạy cách đây lâu như thế còn có phù hợp. Câu chả lời hôm nay thậm chí đã được Đức Phật trả lời từ khi đó:"Phật Pháp Đến Để Mà Thấy". Câu nói này chúng ta thường hay học được ở trong Kinh A-hàm và Kinh Nikaya.
Và trong muôn vàn chân lý nhiệm mầu có giá trị tiêu diệt khổ đau của Đức Phật nổi bật nên là chân lý Tứ Diệu Đế, ở đó Đức Phật đã dạy sự phát sinh khổ đau(Chân lý về nguồn gốc khổ – Samudaya). Chính vì những điều đã nêu trên mà tôi không chỉ đi tìm hướng giải quyết ở cái kết quả hiện tại, điều tôi muốn làm đó là truy tìm những nguyên nhân ban đầu bằng việc dựa theo chân lý của Đức Phật để tìm ra phương hướng giải quyết. Vì vậy, tôi đã quyết định lựa chọn đề tài này.
2. Đối tượng nghiên cứu
Ở đề tài này, đối tượng nghiên cứu là khổ đau, và đặc biệt nhấn mạnh vào nguyên nhân của khổ đau. Khổ đau trong cuộc đời là có thật và theo thuyết nhân quả của nhà Phật, vì mọi bất kỳ cái gì cũng có cái nhân ban đầu. Bấy lâu nay con người chỉ mải mê giải quyết khổ đau ở cái kết quả hay phần ngọn như đã nói mà quên đi truy tìm nguồn gốc của khổ đau. Từ đó mà khủng hoảng của cả một thế giới vẫn luôn xảy ra, mà khủng hoảng ấy nói một cách sâu xa chính từ một quốc gia và hơn nữa là mỗi cá nhân tồn tại trên cuộc đời này.
3. Phương pháp nghiên cứu
Trong bài nghiên cứu này sẽ sử dụng những phương pháp nghiên cứu của khoa học xã hội và của chuyên ngành triết học như logic và lịch sử, phân tích và tổng hợp... Nghiên cứu tư liệu từ kinh điển bao gồm hai tông phái Bắc truyền và Nam truyền. Ở phương pháp này nhằm hướng đến cái nhìn nội hàm tổng quan về những vấn đề cần nghiên cứu. Các bản sách nghiên cứu về kinh điển của Đức Phật, từ những học giả nổi tiếng được ví như những nhà mô phạm trong giáo dục Phật giáo.
Tìm kiếm tài liệu trên các hệ thống internet, các website, các trang báo mạng uy tín để tập hợp và phân tích thông tin.
Sử dụng phương pháp phân tích và so sánh nhằm làm rõ vấn đề, từ đó đưa ra những phương hướng cải thiện.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Thứ nhất: Đối với đề tài: “Tìm hiểu nguyên nhân khổ đau”, tập trung chính vào chân lý Tứ Diệu Đế của Đức Phật đã dạy, và tìm hiểu sâu sắc phần “Tập Đế” vì đây chính là trọng tâm của đề tài.
Thứ hai: Làm rõ các vấn đề khủng hoảng thực tại trên thế giới, từ đó có cái nhìn thực tế về thực trạng mà thế giới đang hứng chịu.
Thứ ba: Đưa ra các đề xuất giải pháp nhằm cải thiện các vấn nạn khủng hoảng mà thế giới đang đối diện, các cách thức từ vi mô cho tới vĩ mô, từ cá nhân cho tới một đất nước và rộng hơn là hợp tác quốc tế.
NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: TỨ DIỆU ĐẾ VÀ TẬP ĐẾ
1.1. Tứ Diệu Đế
a. Khái niệm Tứ Diệu Đế
Đức Phật đã ra đời chỉ với một mục đích là mở bày chân lý, giúp chúng sanh giác ngộ bản tâm thanh tịnh, vượt qua những nỗi khổ đau và thoát ra khỏi vòng sanh tử luân hồi. Xuyên suốt 49 năm (theo truyền thống Phật giáo phát triển) và 45 năm (theo truyền thống Phật giáo nguyên thủy), tất cả các bài pháp mà Đức Phật thuyết đều tập trung vào mục đích cao cả đó.
Hồi tưởng lại những năm tháng màu nhiệm ấy có các dấu son lịch sử quan trọng của những người con Phật luôn ghi nhớ, vào năm 624 TCN[1] Đức Phật đã đản sanh. Là thái tử, được chăm sóc và dạy dỗ cẩn thận bởi những vị thầy uyên thâm và nổi tiếng, được sống trong nhung lụa. Nhưng vì thấu hiểu nỗi khổ đau của chính bản thân và chúng sanh mà ngài từ bỏ cung vàng điện ngọc, vợ đẹp con khôn để đi xuất gia. Sau sáu năm đấu tranh gian khổ trong kiếp sống cuối cùng của Ngài, Đức Phật đã tìm thấy chân lý khi chứng đạt sự Giác Ngộ tại gốc cây Bồ Đề ở Bodhgaya (sau này được gọi là Bồ-Đề Đạo Tràng), Ấn Độ. Đó là dấu son lịch sử đáng ghi nhớ của những người con Phật. Nó diễn ra vào ngày Trăng Tròn của tháng Vesak, năm 588 TTL. Sau ngày Giác Ngộ Vô Thượng Bồ-đề, khi quyết định lên đường giáo hóa, Đức Thế Tôn đã rời khỏi cây Bồ Đề đi đến vùng Ba-la-nại, ở Vườn Nai để khởi đầu thuyết bài pháp Tứ Diệu Đế với năm người bạn trước kia cùng tu khổ hạnh Tôn giả Kiều-trần-như (Kodannan)[3]. Trong lời tuyên bố của tôn giả Xá Lợi Phất, có nghĩa rằng những lời sau đây về Tứ Diệu Đế đã được Đức Phật ấn chứng: “Tất cả thiện pháp đều tập trung trong 4 Thánh đế, như tất cả dấu chân của các loài thú đều tập trung trong dấu chân voi, vì dấu chân này được xem là lớn nhất”.[4]
Tứ Diệu Đế (Tứ Thánh Đế) là bốn chân lý thâm diệu, được coi là cốt tủy, là nền tảng trong giáo lý của Đạo Phật. Bốn chân lý ấy gồm có: “Dukkha - Khổ (Chân lý về khổ - Dukkha)”. Sự phát sinh khổ (Chân lý về khổ nguồn gốc khổ - Samudaya). Sự chấm dứt khổ (Chân lý về sự diệt khổ - Nirodha). Đạo (Chân lý về Con đường dẫn đến Sự diệt khổ - Magga)”. [5]
Đức Phật đã dạy các môn đồ của Ngài phải nhận diện sự thật về khổ đau, tiếp theo đó là đi tìm nguyên nhân của khổ đau, cảm nhận về sự chấm dứt khổ và cuối cùng là con đường thực tập để dẫn đến sự diệt khổ.
Trong Kinh Pháp Cú kệ số 191 nói về Tứ Diệu Đế như sau: Như trong thi kệ đức Phật nói về Tứ Diệu Đế như sau: “Thấy khổ và khổ tập/ Thấy sự khổ vượt qua/ Thấy đường Thánh tám ngành/ Đưa đến khổ não tận”. [6]
Tứ Diệu Đế là những điều được nói đến ngay trong bài thuyết pháp đầu tiên của Đức Thế Tôn dành cho cuộc đời gọi là Chuyển Pháp Luân. Những Đế (chân lý) ấy là tuyệt đối, bất di bất dịch, vĩnh cửu và không thể biến đổi được. Với bốn sự thật mà Đức Phật đã trao truyền, người tu hành có thể từ địa vị tối tăm, mê mờ, đi dần đến quả vị giác ngộ một cách chắc thật, không sai hướng, như một ngọn đuốc thiêng có thể soi đường cho người bộ hành đi trong đêm tối đến đích. Vì cái công dụng quý báu, mầu nhiệm, vô cùng lợi ích như thế nên Tứ Diệu Đế được lưu truyền cho tới ngày nay và mai sau. Ở trong phạm vi của bài nghiên cứu này, xin phép được khái lược về Tứ Diệu Đế để làm rõ hơn điểm mấu chốt của đề tài đó là Tập Đế (chân lý về nguồn gốc khổ).
Tham lam, sân hận, si mê, ngạo mạn, nghi ngờ và ác kiến là những nguyên nhân dẫn đến khổ đau; chúng khiến cho con và bất kỳ loài hữu tình nào khác chịu xoay vòng của sinh tử luân hồi.
Tất cả những điều Đức Phật đã thuyết giảng về nguồn gốc của khổ đau cũng giống như lý duyên sinh trong giáo lý Duyên khởi. Như vậy, để trừ diệt được khổ đau sẽ phải nghiên cứu về nguyên nhân sinh khởi nhân duyên dẫn tới khổ đau, sanh tử luân hồi.
Cũng dựa vào giáo lý Duyên khởi để thấy rằng ái không trực tiếp đưa đến khổ đau nhưng nó cũng là điều kiện để thúc đẩy sanh và tái sanh. Và nguyên nhân sâu xa hơn nữa của khổ đau chính là do vô minh, nói cách khác: “Ái sinh khởi tức vô minh sinh khởi, hành sinh khởi, thức sinh khởi…đưa đến sanh, già, chết, sầu, bi, ưu, khổ, não hiện hành”.[7]
b. Sự thật về Khổ
Khổ đau là một đề tài mà trước nay được nhắc đến ở nhiều lĩnh vực, nhiều tôn giáo để thể hiện thực trạng của đời sống con người. Có rất nhiều tôn giáo nói về điều này, nhưng chắc chắn đạo Phật là tôn giáo nghiên cứu về khổ đau trọn vẹn nhất. Đức Phật và các môn đồ của Ngài đã tu tập để truyền bá những sự chứng ngộ nhằm mục đích giải quyết khổ đau. Có nhiều người bất đồng quan điểm rằng sao cứ phải nhắc nhiều tới khổ đau như vậy, sao không nói về hạnh phúc hay những thứ mầu nhiệm khác. Sự thật đó là khổ đau, là sự thật, chỉ đơn giản vậy thôi. Để có được an vui và hạnh phúc, cần phải tu tập và thực hành những phương pháp mà Đức Phật đã chỉ dạy.
Khổ đau được Đức Phật thuyết giảng ngay trong bài pháp đầu tiên mang tên Chuyển Pháp Luân. Nội dung của kinh là Ngài khuyên các môn đồ hãy tránh xa lối sống cực đoan gồm hưởng thụ dục lạc và hành hạ bản thân. Đức Phật chỉ dạy các môn đồ nên thực tập theo con đường Trung đạo, con đường Bát Chánh Đạo.
“Đây là Thánh đế về Khổ, này các Tỷ-kheo. Sanh là khổ, già là khổ, chết là khổ, sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ, oán gặp nhau là khổ, ái biết ly là khổ, cầu không được là khổ. Tóm lại, năm thủ uẩn là khổ."[8]
Nhận thức được những khổ đau là một trong những nỗ lực để giải thoát khỏi khổ đau, giống như người nhận biết mình đang có bệnh và cần phải đi tới bệnh viện để chữa bệnh. Cho nên, việc hiểu về khổ đau hay những gì bản thân đang đối mặt là điều thật sự cần thiết để xây dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn, một xã hội hạnh phúc hơn.
Đối với những người tu tập đạo Giải Thoát thì luôn cần nhanh chóng nhận diện và tìm ra con đường mà Đức Phật đã chỉ dạy để giải thoát khỏi khổ đau. Nó đòi hỏi ý chí, nỗ lực, quyết tâm, thực hành đúng phương pháp mới mong có kết quả như mong đợi.
Ở phương diện toàn cầu, được bàn luận trong chủ đề này là khủng hoảng, việc nhận diện những khủng hoảng đang xảy ra và có tác hại vô cùng nghiêm trọng đối với cuộc sống của tất cả muôn loài là điều thật sự cần thiết. Điều đó mang đến nhận thức cá nhân cho tới tổ chức có động lực truy tìm nguồn gốc của khủng hoảng và thực hiện các phương pháp thích hợp nhằm giải quyết khủng hoảng.
c. Nguyên nhân đưa đến Khổ
1.1.1. Tham ái
Theo Phật giáo, mọi khổ đau đều bắt nguồn từ tham ái, chính sự khao khát, thèm muốn, dục vọng xuất hiện dưới nhiều hình thức đã làm phát sinh mọi thứ đau khổ. Chính từ những điều trên mà luân hồi được tạo ra và vòng tái sinh cứ lặp đi lặp lại.
Vậy chân lý về nguyên nhân của khổ: “Chính là ái đồng khởi với dục than, tìm cầu dục lạc chỗ này, chỗ khác. Ái có ba loại: Dục ái (đam mê nhục dục), hữu ái (yêu thích sự hiện hữu), vô hữu ái (chán ghét sự hiện hữu)”.[9]
Như Đức Phật đã dạy cho tôn giả Xá-Lợi-Phất: “Thế gian thiếu thốn, khao khát và nô lệ cho dục vọng”.[10]
Để đưa đến khổ đau, có rất nhiều nguyên nhân chứ không phải chỉ có tham ái, và tham ái cũng không phải là nguyên nhân đứng ở đầu tiên. Nhưng có thể nhìn thấy tham ái là nguyên nhân dễ dàng nhìn thấy nhất. Tham ái có lúc thấy một cách dễ dàng, nhưng cũng có lúc nó ẩn sâu vô cùng vi tế; nó là cái nguyên nhân dẫn dắt con người đi vào sai lầm, khổ đau, sinh tử luân hồi.
1.1.2. Vô Minh
Chân lý của đạo Phật đã chỉ ra rằng vô minh là nguồn gốc dẫn con người tới khổ đau và sinh tử luân hồi. Phật thường dạy: “Cái khổ của lạc đà, của lừa ngựa chở nặng mãn kiếp, cái khổ trôi lăn trong tam giới chưa gọi là khổ. Ngu si không trí huệ tin tưởng sai lạc, không biết hướng đi, cái ấy mới thật là khổ”.[11]
Điều đó bao gồm sự không hiểu biết về Tứ Diệu Đế, không hiểu biết với tâm thức và các đối tượng của tâm thức. Khi bị vô minh che mờ, con người tạo nghiệp sai dẫn tới hậu quả nghiêm trọng và việc thế giới đang chìm đắm bởi khủng hoảng từ nhiều mặt là điều dễ dàng lý giải.
Ví dụ như người ta vì vô minh mà buôn bán và giết hại động vật để ăn thịt, làm thú vui tiêu khiển. Hành động đó là hành động ác liên quan đến chánh mạng, việc này dẫn đến gây thù oán giữa người và loài vật, hủy hoại môi trường sinh thái, dịch bệnh gia tăng, kinh tế suy giảm. Những việc đó cứ lặp đi lặp lại để rồi cả thế giới bị khủng hoảng trong đau khổ.
1.1.3. Ngã mạn
Ngã mạn là một vấn đề cũng quan trọng không kém, nó cũng khiến con người phải gánh chịu các vấn đề lớn nhỏ trong cuộc sống. Ngã mạn được hiểu một cách đơn giản đó là coi trọng bản thân mình là trên hết, coi trọng cái của bản thân mình là không ai bằng. Đồng nghĩa với nó là sự có phân biệt về cái của tập thể tôi, của lãnh thổ tôi, của tôn giáo tôi…
Đức Phật đã nói về ngã mạn với nội dung như sau:
Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải hiểu: “Tôi là”, này các Tỷ-kheo, là một ngã mạn. “Cái này là tôi”, là một ngã mạn. “Tôi sẽ là”, là một ngã mạn. “Tôi sẽ không là”, là một ngã mạn. “Tôi sẽ có sắc”, là một ngã mạn. “Tôi sẽ không có sắc”, là một ngã mạn. “Tôi sẽ có tưởng”, là một ngã mạn. “Tôi sẽ không có tưởng”, là một ngã mạn. “Tôi sẽ không có tưởng và không không có tưởng”, là một ngã mạn. Ngã mạn, này các Tỷ-kheo, là tham.[12]
Để khẳng định cho việc nguy hiểm và cần khắc phục và loại bỏ ngã mạn ra khỏi bản thân của con người, Đức Phật đã khuyên các đệ tử như sau: “Ngã mạn là mụt nhọt. Ngã mạn là mũi tên. Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập: “Tôi sẽ sống với tâm trừ bỏ ngã mạn”[13]
Từ đó, có thể thấy rằng ngã mạn cũng là một trong những nguyên nhân gây ra cuộc sống hiện tại; nó là một trong những nguyên nhân gây ra khủng hoảng về tâm lý và môi trường sống. Cũng là nguyên nhân dẫn đến xung đột từ cá nhân cho đến tập thể, từ khu vực cho đến quốc gia. Những xung đột ấy làm con người khổ đau từ trong tâm thức cho đến thể xác. Thể hiện ra ngoài là bạo động vũ trang, con người chết chóc, lương thực thiếu hụt, ô nhiễm môi trường.
Riêng đối với người tu thì đó là một trong số những nguyên nhân gây nên chướng ngại trong tu tập. Cá nhân tu sĩ ngã mạn, một số người trong ngôi chùa ngã mạn, tông phái ngã mạn… Họ có thể ngã mạn vì pháp môn tu và chứng, vật chất và có thể là truyền thống lịch sử. Ngã mạn vô cùng vi tế, phải cần sự tỉnh thức để nhận biết và có cách khắc phục phù hợp mới mong giải trừ khổ đau, chấm dứt khủng hoảng.
1.2. Phân biệt hành tướng của khổ qua khổ Tập Thánh Đế
1.2.1. Dục ái
Tức sự tham ái về giác quan (nhục dục), ưa thích cảm giác giác quan, ái luyến cõi dục, lấy dục làm gốc. Con người thường thích thú hưởng thụ qua màu sắc và hình dạng, mũi ưa ngửi mùi hương ngây ngất. Để đạt được mục đích thỏa mãn cảm giác khoái lạc, con người tìm đủ cách thức nhằm phục vụ cái dục của con người.
Đức Phật nói trong Kinh Đại Khổ Uẩn:
Và này các Tỷ kheo, thế nào là vị ngọt các dục? Này các tỷ kheo, có năm pháp tăng trưởng trong dục này: các sắc pháp do nhãn căn nhận thức, khả ái, khả lạc, khả ý, khả hỷ, tương ứng với dục, hấp dẫn; các tiếng do nhĩ căn nhận thức… các hương do tỷ căn nhận thức… các vị do thiệt căn nhận thức… các xúc do thân căn nhận thức, khả ái, khả lạc, khả ý, khả hỷ, tương ứng với dục, hấp dẫn. Này các tỷ kheo, có năm pháp tăng trưởng dục như vậy. Này các Tỷ-kheo, y cứu vào năm pháp tăng trưởng dục này, có lạc hỷ khởi lên, như vậy là vị ngọt các dục.[14]
Ví dụ: Buồn chán thì nghe nhạc, đi tìm những thức ăn mới lạ nhằm thỏa mãn vị giác. Cuối tuần thích đi xem phim, xem những trò tiêu khiển bạo lực, hưởng thụ cảm giác quá mức bằng cách đi tìm tới nơi mua bán dâm...
- Hình sắc cảnh trần đẹp hay mắt ưa thích, mong muốn được nhìn thấy những vẻ đẹp từ nơi mắt, ví dụ như thích ngắm những thứ hình dáng đẹp, màu sắc sặc sỡ…
- Âm thanh, tai thích nghe âm thanh dễ chịu phát ra từ lời nói, nhạc cụ hay chung nhất là đối tượng của tai.
- Mùi hương thơm tho, dễ chịu là những gì mà con người bao lâu nay ưa đắm. Mọi thứ làm cho mũi cảm thấy thích thú đều cuốn hút chỉ ngửi một lần là ngay lập tức được lưu vào tâm thức.
- Mùi vị thơm ngon làm cuốn hút vị giác, được nhận biết từ thức ăn và nước uống.
- Cảm giác là cảm giác tiếp xúc dễ chịu, làm thích thú giác quan, khiến cho con người ưa thích và sâu hơn nữa là cảm giác mê ly, khoái lạc.
Dục lạc từ tâm là sự mong muốn đạt được, có được, chiếm hữu và thỏa mãn. Tâm thức con người luôn luôn dịch chuyển (vô thường), những suy nghĩ mong muốn cũng là một dạng của tham ái. Khi con người không làm chủ được tâm thì dẫn đến bị dẫn dắt vào sự tham ái dục lạc, bởi vậy nó là một yếu tố quan trọng có trách nhiệm chi phối hay bị lệ thuộc từ các yếu tố trên.
1.2.2. Hữu ái
Khát ái sự hiện hữu, hiện diện. Sự thèm khát được liên tục sống và trở thành: tin rằng linh hồn là bất diệt, là mãi mãi và không hoại diệt.
Chính vì điều này mà Đức Phật đã dạy: “ sầu bi do ái, hiện hữu do ái”.
Ví dụ: Những người bị bao phủ bởi sự vô minh tin rằng con người sau khi chết thì sẽ chấm hết, đau khổ cùng cực, mất hết tất cả. Từ đó mà họ rơi vào tâm lý ham sống và bám víu vào sự sống. Những con người đó họ tìm nhiều trò tiêu khiển để thỏa mãn cái dục vọng của họ, vì họ nghĩ làm như vậy mới sung sướng và đáng sống. Kết quả là cũng từ đó mà khổ đau xoay vòng liên tục. Còn với những bậc thánh nhân khi nhàm chán ngũ dục, họ quay sang cống hiến đời họ để làm cho cuộc đời tốt đẹp hơn:
- “Bồ tát Thích Quảng Đức tự thiêu vào ngày 11/06/1963 là một biểu tượng đẹp của sự hi sinh cao cả vì Pháp vong thân”.[15]
- Mưa lũ vừa qua tại các tỉnh miền Trung của Việt Nam đã gây ra những hậu quả nặng nề trong đó có cả người và của. Khi tình hình còn đang diễn biến phức tạp thì tình yêu thương đùm bọc lẫn nhau của người Việt Nam "lá lành đùm lá rách" đã được thể hiện, mọi người đã quyên góp cả công sức, vật chất và tiền bạc để phụ giúp những khó khăn mà người dân miền Trung hứng chịu. Cũng không thể không nhắc đến những hoạt động của Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam, các chùa đã quyên góp và ủng hộ.
1.2.3. Vô (phi) hữu ái
Là tham ái có được một cuộc sống không có thân xác vì nhàm chán cuộc sống sinh diệt. Những điều vừa nêu là biểu hiện của Vô hữu ái, thoạt đầu chúng ta sẽ lầm tưởng rằng những người như vậy sẽ không còn lòng tham ái nhưng thực tế họ chỉ là không có cái lòng ham muốn sinh diệt mà vẫn còn cái lòng ham muốn ở một trạng thái khác.
Ví dụ: về một số tư tưởng trong đạo Phật hiện nay, tưởng chừng là đang tu pháp môn tịnh độ, nhưng thực ra đang đi lầm hướng do hiểu sai dẫn tới thực hành sai. Họ mong muốn được vãng sanh tại một thế giới khác mới nhiều niềm vui sướng để hưởng thụ, tuy nhiên, ngay hiện tại họ không thực hiện theo những điều mà Đức Phật đã giảng dạy. Họ sống một cuộc sống đậm chất niềm tin sai lệch thành cuồng tín. Hậu quả là không đem lại lợi ích cho bản thân mà còn gây ra nhiều phiền phức cho gia đình, xã hội.
Ví dụ: Ngày càng có nhiều người tự tử, tỉ lệ ngày càng cao ở các quốc gia văn minh. Lý do là những người này chán đời và không tìm thấy mục đích và niềm vui sống. Người ta ghê tởm sự sống đầy khốn khổ và muốn kết liễu đời sống hiện tại nhằm giải thoát bản thân. Nhưng đó chỉ là biểu hiện của những người mà trong đạo Phật gọi là vô minh, bởi cái chết của họ là sát sanh và không mang lại lợi ích vì vòng luân hồi lại đưa đẩy họ tới một cuộc sống khác. Sự đau khổ ở hiện tại, bỏ cuộc ở hiện tại thì kiếp sống tiếp theo cũng sẽ mang mầm mống dễ buông xuôi và từ bỏ.
Ngược lại, đối với những người sống trong đời sống tôn giáo và tâm linh mong cầu một cuộc sống hạnh phúc, niết bàn tuyệt đối. Kết quả mong muốn đòi hỏi cả một quá trình cỗ gắng nỗ lực lâu dài và có phương pháp đúng đắn để dập tắt lòng tham ái.
1.3. Sự khác nhau của ba loại dục ái
Có những cách nhận định để tránh nhầm lẫn về ba loại dục ái này:
a) Căn cơ nặng về dục ái thì cũng nặng về hữu ái và sợ vô hữu ái.
b) Căn cơ nặng về hữu ái thì nhẹ về dục ái nhưng vẫn sợ vô hữu ái.
c) Người nặng về hữu ái thì ghét ghét cả về dục ái và hữu ái.
Chính từ sự tham ái ham muốn, khao khát dục vọng khiến con người rơi vào khổ đau mà trong đạo Phật gọi là vòng sinh tử luân hồi. Có thể nói rằng tham ái không phải là nguyên nhân đầu tiên nhưng lại là một nguyên nhân trực tiếp rõ ràng nhất để con người có thể tìm hiểu nhằm lựa chọn phương hướng giải quyết.
Lưu ý: Để tránh đổ lỗi, chúng ta cần phải hiểu rằng ngày những dư nghiệp của quá khứ mà chúng ta phải thọ nhận không do thần thánh hay ai tạo ra cả, mà chính chúng ta gây ra bởi lòng khát ái, chấp thủ và vô minh của chính chúng ta. Dường như hiếm ai chịu chấp nhận hậu quả xảy ra, khi có một biến cố, họ thường đổ lỗi cho người khác hay viện cớ lý do này hoặc lý do kia. Khác với kết quả tốt, họ lại nhận công sức của mình là chính.
1.4. Bốn loại thức ăn
Xét từ khía cạnh vô minh của con người, con người luôn muốn sống, tích lũy và hưởng thụ không ngừng. Đó chính là nguyên nhân đẩy con người vào trong khổ đau. Để được sinh sống và tồn tại, con người cần có bốn loại thức ăn:
- Đoàn thực: thức ăn hằng ngày, hay nhu cầu cơ bản của một sinh vật hữu tình .
- Xúc thực: sự tiếp xúc của sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) với các trần tạo ra cảm giác (nó là khát vọng sống nổi cộm của con người trong thế giới ngày này vì tham đắm vào điều đó).
- Thức thực: là những quan điểm tư tưởng của con người, đó cũng là sự chấp thủ đối với vấn đề nội tâm và đối tượng của tâm.
- Tư niệm thực: suy nghĩ hằng ngày, nó quan trọng bậc nhất và là nguyên nhân của sinh tử luân hồi: ước muốn, ý chí sống, muốn hành động, muốn tồn tại, tương tục, tăng trưởng (nghiệp).
Cũng vì bốn loại thức ăn mà con người và những loại chúng sanh hữu tình bị chìm đắm trong sanh tử luân hồi. Chừng nào con người không ăn bốn loại thức ăn thì sẽ không bị chìm trong sinh tử luân hồi nữa.
CHƯƠNG 2: NHỮNG KHỦNG HOẢNG HIỆN THẾ GIỚI ĐANG ĐỐI MẶT
2.1. Tìm hiểu về khủng hoảng
Những khái niệm hiện nay về khủng hoảng:“Khủng hoảng trong tiếng Anh là Crisis. Khủng hoảng là một sự thay đổi đột ngột hoặc là nguyên nhân của một quá trình, dẫn đến một vấn đề cấp bách cần phải giải quyết ngay lập tức”.[16]
Để làm cho phần cơ sở lý luận thêm chắc chắn, việc làm nổi bật lên ý nghĩa của từ “KHỦNG HOẢNG” là điều cần thiết nhằm củng cố chắc chắn luận điểm. Cho tới thời điểm này người ta cũng đã nhận thức rõ ràng về việc dẫn đến khủng hoảng là một quá trình. Vì vậy cần phải truy tìm nguồn gốc của vấn đề (Tập Đế hay Sự Thật Về Nguồn Gốc Khổ Đau).
Hoặc có thể hiểu khủng hoảng như sau:“Khủng hoảng là một tình thế đã đạt tới giai đoạn nguy hiểm, gay cấn, cần phải có sự can thiệp ấn tượng và bất thường để tránh hay để sửa chữa thiệt hại. (Theo tạp chí kinh doanh Harvard)”[17]
Có rất nhiều vấn đề nan giải trên thế giới cũng như tại Việt Nam cần sự can thiệp ngay lập tức, làm có phương pháp và quy trình đúng. Không những thế, ảnh hưởng về giáo dục và tôn giáo là điều cần phải xem xét kĩ lưỡng nhằm thúc đẩy chiều sâu nội dung. Sự giáo dục về tôn giáo nói chung hay Đạo Phật nói riêng sẽ làm cho cuộc sống của con người có niềm tin nhằm mang lại tự thân cuộc sống hạnh phúc.
Khủng hoảng ngày nay thực sự nghiêm trọng bởi các quốc gia đều tham gia vào sự phát triển toàn cầu, một thế giới phẳng. Một ngành công nghiệp là sự trao đổi mua bán của tất cả các quốc gia trên thế giới, chứ không còn đơn lẻ và riêng nội bộ như thế kỉ XIX trở về trước. Ví dụ về căn bệnh Covid-19 vừa bùng phát cuối năm 2019 cho tới hiện nay, có rất nhiều ngành công nghiệp đã bị thiệt hại hàng tỉ USD, hàng triệu người mất việc tuy nhiên, con số đó còn chưa dừng lại cho tới một ngày dịch bệnh được dập tắt.
Có những thuyết đưa dẫn chứng về việc có một số tôn giáo trừ Đạo Phật áp dụng chiến tranh nhằm truyền giáo, vậy thì Đạo Phật cũng chứng minh rằng Đạo Phật qua hơn hai sáu thế kỷ chưa bao giờ gây bất kỳ một cuộc chiến tranh nào nhằm mục đích truyền giáo.
Theo báo Nhân Dân, số thống kê của Cục Bảo vệ, chăm sóc trẻ em của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội: “Số vụ bạo hành trong trường học năm 2012 tăng 13 lần so với 10 năm trước đây (so với 7 lần trong cộng đồng ). Tính bình quân cứ 5.200 học sinh có 01 vụ đánh nhau, trong 11.000 học sinh có 01 học sinh buộc phải thôi học vì đánh nhau. Năm 2018 cả nước có hơn 2.000 vụ đánh nhau (trong thực tế con số đó còn lớn hơn nhiều )”[18]
2.2 . Thực trạng và nguyên nhân
2.2.1. Thực trạng khủng hoảng
Bức tranh tổng quan về dân số trên toàn thế giới hiện nay là hơn 7,8 tỷ người và riêng tại nước Việt Nam là hơn 96 triệu người. Các tổ chức chính phủ và phi chính phủ đang nỗ lực kêu gọi người dân tham gia ngăn chặn các khủng hoảng như khủng hoảng tâm lý, đạo đức, lý tưởng và môi trường sống… Ngoài ra còn có vô vàn biến động cần giải quyết nhanh chóng như khủng hoảng dân số, khủng hoảng lương thực, dịch bệnh, phân biệt chủng tộc… Vậy nguyên nhân của những khủng hoảng này được xuất phát từ đâu?
- Như đã phân tích về Tứ Diệu Đế và sâu hơn vào trong là Tập Đế của đạo Phật, những khổ đau này đều là do tham ái mà ra.
Những khủng hoảng khác cũng đều như vậy, cũng từ tham ái mà ra. Vì lòng tham nên đạo đức con người suy thoái, không tôn trọng nhau, đối xử với nhau không có văn hóa chuẩn mực. Từ ngoài xã hội cho đến trong gia đình, khi mà người ta ngày càng tham ái thì người ta càng để khủng hoảng đạo đức trầm trọng hơn.
Khủng hoảng lý tưởng mà trong đề tài này xin được gọi là: “tham ái lý tưởng”. Đó là vấn nạn của toàn thế giới trong suốt chiều dài lịch sử cho tới ngày nay. Chấp vào cái tôi, coi lý tưởng của mình là đúng nhất nên có biết bao người ta chết vì điều này. Chiến tranh tôn giáo, chiến tranh lý tưởng giữa các quốc gia, chiến tranh giữa nhận thức riêng của mỗi cá nhân…, vì không làm chủ được mà đã và đang gây ra đau thương cho nhiều người trên thế giới.
Khủng hoảng môi trường sống cũng bắt nguồn từ sự tham ái mà ra, vì lòng tham mà người ta chặt phá rừng làm không khí ô nhiễm, vì lòng tham mà người ta khai thác tài nguyên quá mức cho phép, vì lòng tham ái mà trong cuộc sống hằng ngày có sự ghen ghét đố kị nhau, vì lòng tham mà sản xuất thực phẩm bẩn nhằm tăng lợi nhuận… Còn vô số những ví dụ khác mà thế giới đang phải chìm trong khủng hoảng mà nguyên nhân của nó là sự tham ái.
2.2.2. Những đánh giá nguyên nhân sâu hơn trong phạm vi dục ái
Để làm rõ dàng hơn nguyên nhân của khổ đau là tham ái qua những đối tượng giác quan, ở mỗi giác quan xin được trình bày một số ví dụ điển hình để làm rõ luận điểm nhằm chứng minh thực trạng khủng hoảng hiện tại:
a) Sắc ái
Có rất nhiều nhà được xây dựng và trang trí bằng những cây gỗ quý hiếm trong rừng, bởi chủ nhân của những căn nhà ấy ưa thích ngắm nhìn gỗ quý hiếm. Trong quy luật kinh tế thị trường, có nhu cầu ắt sẽ có cung cấp, những người lâm tặc (hoặc những cán bộ biến chất) đã chặt gỗ ở rừng nguyên sinh để bán. Người bán thì có tiền, người mua thì thỏa mãn được việc ngắm nhìn, thỏa mãn với cái danh. Nhưng những thứ để lại là môi trường rừng nguyên sinh bị phá hủy, động vật hoang dã thiếu nơi sinh sống dẫn đến tuyệt chủng. Con người cũng không nằm ngoài môi trường sống khủng hoảng như vậy. Những năm gần đây, đất nước ta bị lũ lụt ngày càng nhiều, và một nguyên nhân chính trong đó chính là chặt phá rừng, sâu xa hơn là do lòng tham của con người. Hậu quả lại để lại vô cùng nghiêm trọng là ô nhiễm môi trường và lũ lụt.
Thế giới càng cởi mở hơn trong việc một cá nhân đi phẫu thuật thẩm mỹ, nhưng có những người lạm dụng việc này để mong muốn bản thân đẹp hơn trong mắt mình và nổi bật trong mắt người. Hậu quả không dừng lại ở việc người ấy đẹp mà tiến tới nhiều hệ lụy như biến dạng, làm quá với vẻ đẹp của một con người...
b) Thanh ái.
Giọng nói ngọt ngào, ý nghĩa nâng cao sẽ càng làm người khác thích thú và mê mẩn. Và một số các bạn trẻ hiện nay lạm dụng âm nhạc như một thú vui, và điều đáng sợ hơn là họ cho đó là cá tính và văn hóa trong quần thể sống của họ. Những bản nhạc rap với những câu từ tục tĩu được phát ra dưới nền nhạc chát chúa, các bạn trẻ xung quanh nhảy múa quay cuồng. Chưa dừng lại, họ sử dụng thêm các chất gây nghiện để tăng cảm thụ âm nhạc một cách thú vị hơn. Sau đó là bữa tiệc về tình dục mà hậu quả là vô cùng ghê gớm với nhiều tác động tiêu cực cho xã hội.
c) Hương ái.
Những người thích thú với việc ngửi sẽ đi tìm kiếm và hưởng thụ khi có điều kiện. Sử dụng nước hoa không phải là những gì quá ghê gớm, nhưng có những người lệ thuộc vào nó. Điều quan trọng là việc sản xuất nước hoa gây ô nhiễm môi trường một cách nghiêm trọng, và người sử dụng nếu thiếu ý thức lại là tác nhân khi quăng chai (lọ) bừa bãi ra môi trường. Như vậy, nó cũng gây ra khủng hoảng về môi trường và nguồn gốc của nó cũng là tham ái.
d) Vị ái.
Một số mặt tiêu cực ở vấn đề này đó là tình trạng ăn nhậu ở Việt Nam hiện nay, thứ mà dân nhậu lại cho là văn hóa ăn nhậu. Họ ăn uống bất chấp thời gian và địa điểm, ăn nhậu dường như là một thú vui tiêu khiển để họ làm quên đi thời gian và lấn át nỗi buồn. Nhưng sự thực lại ngược lại, buồn thì vẫn buồn mà khéo lại mang bệnh và mang họa vào thân. Ăn nhậu những thực phẩm bẩn khiến dễ bệnh tật, uống những chất kích thích làm tình trạng tai nạn giao thông và mất an ninh trật tự ngày càng báo động.
e) Xúc ái.
Sự ham muốn tình dục quá mức dẫn tới hủy hoại đời sống hạnh phúc gia đình, với người độc thân là suy nhược cơ thể và ảnh hưởng công việc, học tập. Nó cũng là nguyên nhân lây lan những căn bệnh truyền nhiễm, tạo biến chứng xấu cho gia đình và xã hội. Khủng hoảng tâm lý, khủng hoảng xã hội cũng có thể bắt nguồn từ việc con người thích thú với khoái lạc từ xúc chạm.
f) Pháp ái.
Là đối tượng của tâm, bao gồm cả năm giác quan bên trên, xin nêu một bàn luận điển hình nhất. Con người vì sự tham ái mà bất chấp tất cả để thực hiện và hưởng thụ, để rồi có biết bao nhiêu sự việc đau lòng xảy ra. Con giết cha mẹ, cha mẹ bạo hành con cái. Những vụ giết người, hiếp dâm rồi cướp của vẫn hay xảy ra lại gây chấn động dư luận xã hội. Theo báo Thanh Niên đưa tin vào ngày 5/3/2020, HĐXX tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu đã tuyên án L.C.B 18 năm tù giam về tội giết người[19], hiếp dâm và cướp của. Điều đáng nói là bị can còn dưới 18 tuổi và hằng năm có rất nhiều vụ vi phạm pháp luật nghiêm trọng như thế xảy ra.
Động vật hoang dã tại đất nước ta ngày càng suy giảm bởi dân số tăng nhanh, nhưng điều dân số tăng không phải là yếu tố mấu chốt, bởi tình trạng buôn bán và tiêu thụ động vật hoang dã ngày càng phức tạp. Tất cả mọi hành vi đó chỉ phục vụ cho việc sở hữu riêng hay sử dụng động vật hoang dã làm thực phẩm.
Khủng hoảng về môi trường sống tại Việt Nam và trên thế giới ngày càng phức tạp và nghiêm trọng đến mức báo động. Khủng hoảng môi trường sống bao gồm ô nhiễm môi trường và còn có nhiều mặt khác như ô nhiễm tiếng ồn, thực phẩm bẩn tràn lan trên thị trường…Nguyên nhân chính của việc ô nhiễm môi trường sống vẫn là do chính con người gây ra. Con người tạo ra sự thay đổi yếu tố tự nhiên của môi trường và thay thế nó bằng dung dịch độc hại, thải chất thải bừa bãi ra thiên nhiên, gây nên ô nhiễm và ảnh hưởng đến các loài vật tự nhiên khác. Tất nhiên, không phải hầu hết mọi lỗi lầm gây ra đều do con người mà còn có động đất, sóng thần, bão lốc và cháy rừng do tia sét.
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP KHẮC PHỤC
3.1. Phương pháp tu tập
Từ Chương I và Chương II của đề tài đã chứng minh nguyên nhân của khổ đau hay khủng hoảng mà thế giới đang diễn ra ở hiện tại đều bắt đầu từ lòng tham ái. Như vậy mọi thứ được đánh giá vĩ mô như khủng hoảng kinh tế, môi trường, dịch bệnh… hay nhỏ vi tế như khủng hoảng tâm lý, đạo đức, lối sống thì đều được giải thích bằng Tứ Diệu Đế và sâu bên trong là Tập Đế (nguồn gốc của khổ đau).
Đức Phật đã dạy rằng Ngài chỉ dạy về khổ và con đường diệt khổ, vậy khi đã biết sự thật về khủng hoảng mà thế giới đang đối mặt là khổ đau, nguyên nhân của khủng hoảng mà thế giới đang đối mặt đều bắt nguồn từ sự tham ái của con người thì để được an vui và hạnh phúc mà không có khủng hoảng hay khổ đau thì phải thực hành chân lý của Đức Phật. Ở đây sẽ là Đạo Đế, nói theo những cách khác đó là con đường diệt trừ khổ đau mà trong phạm vi nhỏ hẹp của bài nghiên cứu này là phương pháp hay cách thức để xóa bỏ khủng hoảng mà thế giới đang đối mặt.
Chân lý về con đường diệt khổ (Đạo Đế) đó là những chân lý về phương pháp diệt khổ đau hay khủng hoảng hiện nay trên thế giới này. Đức Phật đã chỉ dạy vô số những pháp môn như thế, nhưng trong giới hạn của nghiên cứu này xin nhắc tới Bát Chánh Đạo (Bát Thánh Đạo, con đường đó gồm: chánh tri kiến (cái nhìn đúng đắn), chánh tư duy (suy nghĩ chân chánh), chánh ngữ (lời nói chân chánh), chánh nghiệp (hành động chân chánh), chánh mạng (nghề nghiệp chân chánh), chánh tinh tấn (siêng năng tinh cần đúng mức), chánh niệm (tưởng nhớ đúng đắn) và chánh định (sự tập trung đúng đắn). [20]
Khi mỗi cá nhân áp dụng Bát Chánh Đạo vào cuộc sống hằng ngày, chắc chắn sẽ mang lại lợi lạc không những cho bản thân mà còn cho gia đình và cả xã hội. Khủng hoảng tâm lý, khủng hoảng lý tưởng, khủng hoảng đạo đức, khủng hoảng môi trường sống hay bất kỳ khủng hoảng nào sẽ bị tiêu diệt, những mầm mống của khủng hoảng khổ đau sẽ được ngăn ngừa dù nó chưa phát sinh hay đã phát sinh.
3.1.1. Tu tập chánh tri kiến
Sẽ giúp cho con người hiểu về Tứ Diệu Đế, có cái nhìn đúng đắn về mọi sự vật, hiện tượng. Khi đã không còn sự mê mờ về sự thật khủng hoảng đang diễn ra, con người sẽ không làm tổn thương tới con người, tới môi trường sống. Đạt được kết quả như vậy rồi thì bất kỳ khủng hoảng nào cũng sẽ bị ngăn ngừa và triệt tiêu.
3.1.2. Tu tập chánh tư duy
Sẽ đạt được suy nghĩ chân chánh, người thực tập có lòng từ bi, có sự hỷ xả. Biết yêu thương không chỉ riêng mỗi con người chúng ta mà còn yêu thương cả muôn loài. Như vậy, khi đã có sự yêu thương thì sẽ không làm hại, giết hại, xâm hại. Chắc chắn sẽ không còn khủng hoảng (tội phạm, dịch bệnh, môi trường…) như những gì mà thế giới đang đối mặt.
3.1.3. Tu tập chánh ngữ
Là sự thực hành lời nói nhằm mang lại sự lợi lạc cho con người ngay hiện tại, đó là kết quả của việc không nói dối, không nói ly gián, không nói lời độc ác và không nói lời vô ích. Con người sẽ có niềm tin với nhau, như vậy sẽ không còn chiến tranh và lừa gạt, không còn khủng hoảng về lý tưởng sống.
3.1.4. Tu tập chánh nghiệp
Là sự thực hành “nghiệp” với suy nghĩ, lời nói và hành động mang lại lợi ích cho bản thân và xã hội, điều đó bao gồm không sát sanh, không nói dối và không tà dâm. Như vậy, khi đã thực tập thành công thì sẽ không còn ly hôn hay nạo phá thai, không còn bạo lực gia đình. Sức khỏe con người sẽ tốt hơn, ít mắc những bệnh về tim mạch, béo phì…, tránh được những dịch bệnh từ việc sử dụng thực phẩm từ động vật như dịch cúm gia cầm, dịch bò điên, dịch Covid-19…
3.1.5. Tu tập chánh mạng
Sự từ bỏ giết hại từ loài người cho đến động vật, ngay cả chính bản thân. Không giết hại con người và động vật, không buôn bán vũ khí hay đồ chơi cháy nổ, không buôn bán con người (phụ nữ, trẻ em, nội tạng…), không buôn bán các chất gây nghiện. Sự thực tập ấy sẽ khiến cho con người có cuộc sống tốt đẹp hơn không chỉ cho bản thân mà còn cho cả xã hội.
3.1.6. Tu tập chánh tinh tấn
Là sự thực tập với quyết tâm và nỗ lực để có cuộc sống an vui và hạnh phúc đúng nghĩa. Đó cũng là duy trì và phát triển những điểm tốt, ngăn ngừa những điều xấu xảy ra trong cuộc sống cá nhân cũng như xã hội. Biết làm chủ bản thân và phát triển bản thân sẽ làm cho bản thân và xã hội được hạnh phúc và an vui, phòng hộ và ngăn ngừa khủng hoảng như những gì đang diễn ra trên thế giới hiện nay.
3.1.7. Tu tập chánh niệm
Là sự thực tập nội tâm với ý thức về những gì đang diễn ra trong hiện tại. Khi có sự ý thức đó, con người sẽ làm chủ được hành vi của bản thân và dễ dàng thực hành hành vi chuẩn mực nhất, từ đó khổ đau từ tự thân cũng như với đối tượng khác cũng bị hạn chế. Từ đó, những loại khổ đau như khủng hoảng lý tưởng, khủng hoảng tâm lý, niềm tin…, sẽ không còn phát sinh và phát triển.
3.1.8. Tu tập chánh định
Là thực tập nhằm đạt được sự định tâm để không còn bị suy nghĩ vọng tưởng, mông lung, tạp niệm. Đạt được chánh định sẽ giúp cho con người có sự chắc chắn trong tâm thức để không bị xao động. Giúp hành động chắc chắn để cải thiện cuộc sống của bản thân và xã hội.
Như vậy, thực tập Bát Chánh Đạo là thực tập Giới – Định – Tuệ (tức là Tam Vô Lậu Học) của đạo Phật. Sự thực tập này sẽ bảo vệ con người khỏi khổ đau, giúp con người có ý thức để diệt trừ khổ đau, có phương pháp để diệt trừ khổ đau, mang tới cuộc sống an vui và hạnh phúc cho bản thân và xã hội nhằm diệt trừ khủng hoảng như những gì thế giới đang đối mặt.
3.2. Những đề xuất cụ thể để khắc phục khủng hoảng
Để cho thế giới được thoát khỏi những khủng hoảng đòi hỏi con người phải đoàn kết, từ cá nhân cho tới tập thể, từ cấp địa phương cho tới một quốc gia, và hơn nữa, hợp tác quốc tế phải có sự đồng bộ về phương pháp khắc phục. Bốn giải pháp đề xuất:
- Con người được truyền thông về sự thật về những khủng hoảng đang diễn ra trên thế giới. Các công cụ dùng để truyền thông bao gồm tivi, internet, báo, radio, mạng xã hội, giáo dục…
- Con người được giáo dục về nguồn gốc của những khủng hoảng hiện tại, đây là một quá trình đồng bộ và lâu dài nhằm thay đổi ý thức của mỗi cá nhân cho tới một xã hội.
- Con người được truyền thông về sự hạnh phúc nếu không có khủng hoảng, những lợi ích nếu không có khủng hoảng. Như việc cải thiện môi trường sống và mang lại những điều tốt đẹp cho thế hệ tương lai.
- Con người được giáo dục về các phương pháp để diệt trừ khủng hoảng, thực hiện Bát Chánh Đạo vào tự thân, chia sẻ với cộng đồng. Thêm nữa, để diệt trừ khủng hoảng tâm lý, cần các phương pháp thực tập thiền. Diệt trừ khủng hoảng môi trường cần có sự hiểu biết về môi trường, có hành động đúng đắn từ cá nhân để giảm khủng hoảng môi trường.
KẾT LUẬN
Khổ đau là những điều mà Đức Phật đã nói từ cách đây hơn 25 thế kỷ, không những thế mà Ngài còn chỉ rõ về nguồn gốc khổ đau, sự diệt trừ khổ đau và con đường đưa đến sự diệt trừ khổ đau. Những chân lý đó vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay.
Nguồn gốc của khổ đau là do tham ái tạo ra, và nguyên nhân sâu xa là sự vô minh. Khi truy tìm được nguồn gốc của khổ đau, sẽ dễ dàng áp dụng đúng phương pháp để diệt trừ khổ đau.
Áp dụng Bát Chánh Đạo vào trong cuộc sống sẽ giúp cho con người sống an vui và hạnh phúc hơn. Đó là một quá trình thực tập ngay hiện tại để khắc phục những hậu quả trong quá khứ, cũng là xây dựng một tương lai vững chắc cho bản thân, cho xã hội loài người và cho muôn loài.
Khủng hoảng mà thế giới đang đối mặt là vô cùng khủng khiếp, và nó xảy ra ở nhiều phương diện, ảnh hưởng đến cuộc sống của con người. Người ta chỉ đang giải quyết bề nổi của vấn đề mà quên đi tìm nguyên nhân của những khủng hoảng ấy.
Áp dụng Bát Chánh Đạo vào trong cuộc sống là phương pháp tu tập sẽ khiến cho con người giải quyết được khổ đau từ cá nhân cho đến xã hội. Đó cũng là thể hiện Giới – Định – Tuệ mà bất kỳ ai cũng cần tới để cuộc sống an vui và hạnh phúc, giải trừ khủng hoảng từ chính bản thân cho tới xã hội loài người hướng tới một thế giới bình yên.
THƯ MỤC THAM KHẢO
I. Kinh
1. ĐTKVNNT, (Tập 5), KTƯB, Tập II, NXB Tôn Giáo, 2013
2. Thích Minh Châu, Kinh Pháp Cú, Câu 191, Nxb Hồng Đức, 2019.
3. Thích Minh Châu, Kinh Trung Bộ, Kinh Đại Khổ Uẩn(13), Nxb Tổng Hợp Thành Phố Hồ Chí Minh, 2019.
4. Thích Minh Châu (dịch), Kinh Tương Ưng 4 Thiên Sáu Xứ, Chương I Tương Ưng Sáu Xứ Phần IV. Năm Mươi Kinh Thứ Tư IV. Phẩm Rắn Độc, Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, Tp. Hồ Chí Minh, 1991
II. Sách
1. Ban Giáo Dục Tăng Ni Trung Ương, Phật Học Căn Bản, NXB Phương Đông, TP. Hồ Chí Minh, 2015.
2. Thích Viên Trí, Ấn Độ Phật Giáo Sử Luận, Nxb Hồng Đức, 2009.
3. W. Rahula, Những Gì Đức Phật Đã Dạy, Nxb Tôn Giáo Hà Nội, 2000.
4. Walpola Rahula, Những Điều Đức Phật Đã Dạy, Ni sư TN Trí Hải (dịch), Nxb: Phương Đông, 2011.
5. Thích Thiện Hoa, Phật Học Phổ Thông (1), Khóa IV Bài Thứ Tám: Lục Độ (Trí Huệ Ba-La-Mật), Tôn Giáo, Hà Nội, 2012.
6. Thích Minh Châu, Dàn Ý Kinh Trung Bộ & Tóm Tắt Kinh Trường Bộ, 28. Kinh số 28 - Đại Kinh Dấu Chân Voi, NXB Tổng hợp Thành Phố Hồ Chí Minh, TP. Hồ Chí Minh, 2011.
III. Webside
1. Malcolm Browneh. Diễn tiến cuộc tự thiêu của hòa thượng Thích Quảng Đức ngày 11/09/1963.
https://thuvienhoasen.org/a25821/dien-tien-cuoc-tu-thieu-cua-hoa-thuong-thich-quang-duc-ngay-11-6-1963.
2. Minh Lan, Khủng hoảng (Crisis) là gì? nội dung quản trị khủng hoảng, https://vietnambiz.vn/khung-hoang-crisis-la-gi-noi-dung-quan-tri-khung-hoang-20190911181631408.htm
3. Minh Lan. Khủng hoảng (Crisis) là gì? nội dung quản trị khủng hoảng, https://vietnambiz.vn/khung-hoang-crisis-la-gi-noi-dung-quan-tri-khung-hoang-20190911181631408.htm.
4. Nguyễn Mạnh Thân. Bạo Lực Học Đường Vấn Nạn Nhức Nhối Trong Nhà Trường, https://phunu.khanhhoa.gov.vn/article/goc-tu-van/bao-luc-hoc-duong-van-nan-nhuc-nhoi-trong-nha-truong.html.
5. Nguyễn Long, Rợn người nghe bị cáo 17 tuổi khai chuyện giết người, hiếp dâm, cướp tài sản, https://thanhnien.vn/thoi-su/ron-nguoi-nghe-bi-cao-17-tuoi-khai-chuyen-giet-nguoi-hiep-dam-cuop-tai-san-1191321.html.
[1] TTL: Viết tắt của “Trước Tây Lịch”.
[2] Bồ-Đề Đạo Tràng (S: Buddha-gayā, 菩提道塲): Còn gọi là Bồ Đề Già Da (菩提伽耶), Phật Đà Già Da (佛陀伽耶), Bồ Đề Tràng. Là vùng đất mà đức Phật đã thành chánh giác, nằm ở vùng Bodhgayā cách 7 dặm gần thành phố Già Da về phía Nam của bang Bihar, Ấn Độ, mặt hướng về sông Ni Liên Thuyền (s: Nairañjanā, 尼連禪) thuộc chi lưu của sông Hằng. Vùng đất này nguyên xưa kia là tụ lạc Ưu Lâu Tần Loa (s: Uruvelā, 優樓頻螺) về phía Nam của thành Già Da thuộc nước Ma Kiệt Đà thời Ấn Độ cổ đại. Theo kinh điển có ghi, sau 6 năm trãi qua khổ hạnh, đức Phật đã đến nơi đây ngồi kiết già trên toà Kim Cang dưới gốc cây Tất Bát La, chứng ngộ 12 Nhân Duyên, Tứ Diệu Đế v.v., và chứng quả chánh giác, cho nên cây Tất Bát La còn được gọi là cây Bồ Đề.
[3] Kiều-trần-như (憍陳如) Phạm: Kauịđinya. Pàli: Kondĩĩa. Cũng gọi A nhã kiều trần như, A nhã câu lân, Kiều trần na, A nhã kiều lân, Cư lân, Cư luân. Hán dịch: Sơ tri, Dĩ tri, Liễu giáo, Liễu bản tế, Tri bản tế. Là 1 trong 5 vị tỉ khưu được độ khi đức Phật chuyển pháp luân lần đầu tiên ở vườn Nai. Một trong những vị đệ tử đầu tiên của đức Phật. Cứ theo phẩm Đệ Tử trong kinh Tăng nhất a hàm, Kiều trần như là 1 trong những đệ tử Thanh văn của đức Phật, là người có lòng nhân từ và sự hiểu biết sâu rộng, có khả năng giáo hóa, tiếp dắt đại chúng, không mất uy nghi, là người đầu tiên thụ pháp vị và tư duy Tứ Đế.
[4] Thích Minh Châu, Dàn Ý Kinh Trung Bộ & Tóm Tắt Kinh Trường Bộ, 28. Kinh số 28 - Đại Kinh Dấu Chân Voi, NXB Tổng hợp Thành Phố Hồ Chí Minh, TP. Hồ Chí Minh, 2011, Tr. 81.
[5] Walpola Rahula, Những Điều Đức Phật Đã Dạy, Nxb: Phương Đông, 2011, Tr. 52.
[6] Thích Minh Châu, Kinh pháp cú, kệ 191, Nxb Hồng Đức, 2019, Tr. 59.
[7] Ban Giáo Dục Tăng Ni Trung Ương, Phật Học Căn Bản, NXB Phương Đông, TP. Hồ Chí Minh, 2015, Tr. 86.
[8] ĐTKVNNT, (Tập 5), KTƯB, Tập II, NXB Tôn Giáo, 2013, Tr. 783.
[9] Thích Viên Trí, Ấn Độ Phật Giáo Sử Luận, Nxb Hồng Đức, 2009, Tr. 79.
[10] W. Rahula, Những Gì Đức Phật Đã Dạy, Nxb Tôn Giáo Hà Nội, 2000, Tr. 77.
[11] Thích Thiện Hoa, Phật Học Phổ Thông 1, Khóa IV Bài Thứ Tám: Lục Độ (Trí Huệ Ba-La-Mật), Tôn Giáo, Hà Nội, 2012, Trang 613.
[12] Thích Minh Châu (dịch), Kinh Tương Ưng 4 Thiên Sáu Xứ, Chương I Tương Ưng Sáu Xứ Phần IV. Năm Mươi Kinh Thứ Tư IV. Phẩm Rắn Độc, Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, Tp. Hồ Chí Minh, 1991, Trang 330.
[13] Sđd. Tr 330.
[14] Thích Minh Châu, Kinh Trung Bộ, Kinh Đại Khổ Uẩn(13), Nxb Tổng Hợp Thành Phố Hồ Chí Minh, 2019, Tr. 192
[15] Malcolm Browneh. Diễn tiến cuộc tự thiêu của hòa thượng Thích Quảng Đức ngày 11/09/1963, https://thuvienhoasen.org/a25821/dien-tien-cuoc-tu-thieu-cua-hoa-thuong-thich-quang-duc-ngay-11-6-1963. (truy cập: 29/11/2020).
[16] Minh Lan, Khủng hoảng (Crisis) là gì? nội dung quản trị khủng hoảng, https://vietnambiz.vn/khung-hoang-crisis-la-gi-noi-dung-quan-tri-khung-hoang-20190911181631408.htm (truy cập: 11/29/2020).
[17] Minh Lan. Khủng hoảng (Crisis) là gì? nội dung quản trị khủng hoảng, https://vietnambiz.vn/khung-hoang-crisis-la-gi-noi-dung-quan-tri-khung-hoang-20190911181631408.htm (truy cập: 11/29/2020).
[18]Nguyễn Mạnh Thân. Bạo Lực Học Đường Vấn Nạn Nhức Nhối Trong Nhà Trường, https://phunu.khanhhoa.gov.vn/article/goc-tu-van/bao-luc-hoc-duong-van-nan-nhuc-nhoi-trong-nha-truong.html (Truy cập: 11/29/2020).
[19] Nguyễn Long, Rợn người nghe bị cáo 17 tuổi khai chuyện giết người, hiếp dâm, cướp tài sản, https://thanhnien.vn/thoi-su/ron-nguoi-nghe-bi-cao-17-tuoi-khai-chuyen-giet-nguoi-hiep-dam-cuop-tai-san-1191321.html (truy cập: 29/11/2020).
[20] Thích Viên Trí, Ấn Độ Phật Giáo Sử Luận, Nxb Hồng Đức, năm 2009, tr. 82

Lời sẻ chia từ bạn đọc0
Cùng lắng lòng, gửi trao những lời nhắn gửi bình an và chánh niệm.Đang tải lời sẻ chia từ bạn đọc…