Câu hỏi:
"Nam Mô A Di Đà Phật. Bạch Thầy, kính xin Thầy từ bi chỉ dạy cho chúng con: Thế nào là thực hành Chánh niệm đúng như Chánh pháp giữa đời sống thường nhật, để chúng con hiểu rõ và tu tập ngày càng tinh tấn? Con xin tri ân công đức Thầy. A Di Đà Phật!"
Trả lời:
Nam Mô A Di Đà Phật.
Thầy rất hoan hỷ khi đón nhận tâm niệm tri ân chân thành của cô cùng đại chúng. Người xưa có câu: "Đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu". Đôi khi một lời thưa hỏi từ sự trăn trở chân thật của một người lại mở ra cánh cửa giải tỏa khúc mắc cho hàng trăm, hàng ngàn bạn đồng tu khác. Đó chính là nhân duyên thù thắng để chánh pháp được lan tỏa một cách sống động giữa đời thường.
Để giúp cô và quý Phật tử hiểu sâu sắc, không còn mơ hồ và biết cách ứng dụng vững vàng, Thầy chia sẻ chi tiết về Bản chất của Chánh niệm và Phương pháp thực hành cụ thể mỗi ngày.
I. Hiểu đúng bản chất của "Chánh niệm"
Trong Bát Chánh Đạo, Chánh niệm (Sammā-sati) là chi phần trọng yếu dẫn lối cho Định và Tuệ sinh khởi. Tách từng chữ theo Hán tự:
Chánh (正): Nghĩa là chân chánh, ngay thẳng, không tà vẹo, không thiên lệch, phản ánh sự thật như nó đang là.
Niệm (念): Gồm chữ Kim (今 - hiện tại) đặt trên chữ Tâm (心). "Niệm" nghĩa là đặt tâm trọn vẹn trong giây phút hiện tại, nhớ nghĩ và tỉnh biết những gì đang diễn ra ngay lúc này.
Nói một cách mộc mạc nhất: Chánh niệm là sự hay biết rõ ràng những gì đang xảy ra nơi thân và tâm mình trong hiện tại, mà không phán xét, không dính mắc, không xua đuổi.
Nhiều người lầm tưởng chánh niệm là phải ép đầu óc trống rỗng, không được suy nghĩ gì. Điều đó không đúng. Tâm trí con người vốn dĩ luôn vận hành. Chánh niệm không bắt dòng nước ngừng chảy, mà là người đứng trên bờ lặng lẽ quan sát dòng nước trôi.
Khi thân đang đi, biết thân đang đi.
Khi tay đang quét nhà, biết tay đang quét nhà.
Khi trong lòng khởi lên cơn giận hay niềm vui, biết rõ một niệm giận hay vui đang có mặt, nhìn thấy nó sinh ra rồi từ từ biến đổi.
Thân ở đâu, tâm an trú ở đó, đó chính là cội nguồn của Chánh niệm.
II. Bốn nền tảng thực hành Chánh niệm (Tứ Niệm Xứ)
Đức Phật dạy trong Kinh Tứ Niệm Xứ rằng đây là "con đường độc nhất" đưa đến thanh tịnh và giải thoát. Đối với người bận rộn giữa đời thường, cô có thể quán chiếu qua 4 tầng bậc giản dị sau:
Quán thân nơi thân: Ý thức về tư thế cơ thể (đi, đứng, nằm, ngồi), nhịp thở ra - vào, và cảm giác mỏi mệt hay khoan khoái của thân xác.
Quán thọ nơi các thọ: Nhận biết các cảm thọ dễ chịu (lạc thọ), khó chịu (khổ thọ), hoặc bình thường (xả thọ) khi chúng xuất hiện trên thân và tâm.
Quán tâm nơi tâm: Nhận biết các trạng thái cảm xúc: tâm đang lăng xăng hay phẳng lặng, đang tham lam, sân hận, lo lắng hay đang hoan hỷ, thanh tịnh.
Quán pháp nơi các pháp: Nhìn rõ vạn vật xung quanh vận hành theo lẽ vô thường, duyên sinh, không bám chấp hay cưỡng cầu mọi sự phải theo ý mình.
III. Các phương pháp thực hành Chánh niệm giữa đời thường
Tu chánh niệm không đòi hỏi cô phải bỏ công việc hay trốn vào rừng sâu. Cô hoàn toàn có thể biến từng khoảnh khắc thường nhật thành bài tập tỉnh thức bằng các phương pháp sau:
1. Phương pháp "Thở có ý thức" (Neo giữ tâm trí)
Hơi thở là chiếc mỏ neo kéo tâm về với thân nhanh nhất. Bất cứ khi nào cô thấy đầu óc quá tải, căng thẳng hay vội vã:
Dừng lại 10 – 30 giây.
Hít vào một hơi thật êm: Thầm nhận biết: "Tâm tĩnh lặng."
Thở ra một hơi thật dài: Thầm nhận biết: "Miệng mỉm cười." Chỉ cần 3 hơi thở trọn vẹn như vậy, hệ thần kinh lập tức được xoa dịu, tâm trí thoát khỏi sự cuốn phôi của ngoại cảnh.
2. Phương pháp "Đơn nhiệm" (Làm một việc trọn một việc)
Thói quen của đời sống hiện đại là làm nhiều việc cùng lúc: vừa ăn cơm vừa lướt điện thoại, vừa lái xe vừa suy tính chuyện tiền bạc. Đó là trạng thái thất niệm (mất niệm).
Khi ăn cơm: Nhìn rõ bát cơm trước mặt, cảm nhận hương vị thức ăn, nhai kỹ, nhớ ơn người gieo trồng và nấu nướng. Ăn một bữa cơm trọn vẹn là nuôi dưỡng cả thân lẫn tâm.
Khi uống nước: Cầm ly nước bằng hai tay, cảm nhận hơi ấm hoặc sự mát lành của dòng nước đi qua cổ họng.
Khi dọn dẹp, rửa bát: Cảm nhận làn nước chảy qua ngón tay, lau từng chiếc đĩa với tâm trân trọng. Không vội vàng làm cho xong để chạy sang việc khác, mà an trú ngay trong chính công việc đang làm.
3. Phương pháp "Nhận diện cảm xúc" (Quan sát mà không đồng hóa)
Khi gặp chuyện nghịch ý ở cơ quan hay gia đình:
Thay vì phản ứng bộc phát, cô hãy lùi lại một nhịp và tự nói với mình: "Tâm giận đang khởi lên trong tôi."
Cô không phải là cơn giận; cô là người đang quan sát cơn giận ấy. Nhìn nó như một đám mây đen bay qua bầu trời tâm thức. Đừng đè nén, cũng đừng trút giận lên người khác. Khi có mặt chánh niệm soi rọi, ngọn lửa sân hận sẽ tự khắc hạ nhiệt và lụi tàn.
4. Phương pháp "Tiếng chuông chánh niệm"
Hãy chọn cho mình một tín hiệu nhắc nhở trong ngày: tiếng chuông báo thức hẹn giờ mỗi 2 tiếng, tiếng chuông điện thoại reo, hoặc khoảnh khắc dừng đèn đỏ ngoài đường. Mỗi khi nghe tín hiệu đó, hãy xem như tiếng chuông cảnh tỉnh của Phật: buông lỏng hai vai, thả lỏng cơ mặt, mỉm cười và trở về với hơi thở.
Tu tập chánh niệm không phải là đích đến một sớm một chiều, mà là một sự rèn luyện bền bỉ từng chút một. Khi cô bước đi trong chánh niệm, mỗi bước chân đều chạm vào bình an; khi cô làm việc trong chánh niệm, công việc đó chính là đạo tràng thanh tịnh.
Nguyện chúc cô cùng toàn thể đại chúng thân tâm thường an định, luôn thắp sáng ngọn đèn chánh niệm để đời sống luôn ngập tràn an lạc và trí tuệ.

Lời sẻ chia từ bạn đọc0
Cùng lắng lòng, gửi trao những lời nhắn gửi bình an và chánh niệm.Đang tải lời sẻ chia từ bạn đọc…